ویکی‌پدیا:قواعد نام‌گذاری

عنوان یک نوشتار سرصفحه‌ای درشت است که بالای متن نوشتار نمایش داده می‌شود و مبنای نام صفحهٔ نوشتار و نشانی وب آن است. عنوان نوشتار به ما می‌گوید که نوشتار دربارهٔ چه چیزی‌ست و آن را از نوشتارهای دیگر متمایز می‌سازد.

عنوان نوشتار ممکن است نام موضوع نوشتار باشد (مانند آبادان)، یا اینکه توضیحی در مورد موضوع باشد (مانند فهرست رؤسای جمهور مصر). چون هیچ دو نوشتاری نمی‌توانند عنوان یکسان داشته باشند، گاه لازم است اطلاعات متمایزکننده‌ای را به عنوان بیفزاییم، که اغلب بصورت توضیحی داخل پرانتز و پس از عنوان می‌آید. معمولاً عنوان نوشتار بر مبنای آنچه که موضوع مربوطه در منابع معتبر خوانده می‌شود انتخاب می‌شود. در صورتی که بیش از یک امکان وجود داشته باشد، ویرایشگران یکی از آن عناوین را با توجه به این اصول انتخاب می‌کنند: عنوان ایده‌آل با عنوان نوشتارهای مشابه مشابهت دارد، موضوع را به وضوح می‌شناساند، و کوتاه، معمولی، قابل تمایز و قابل شناختن است.

در این صفحه قواعد نام‌گذاری مقاله‌ها توضیح داده می‌شود (تنها مقاله‌ها، نه فضاهای نام دیگر مانند رده‌ها). قواعد تکمیلی و تفضیلی در رهنمودهای تخصصی (که در جدول مقابل فهرست شده‌اند) آمده است که باید بهمراه سیاست‌های دیگر در نظر گرفته شود، خصوصاً سه سیاست اصلی ویکی‌پدیا:دیدگاه بی‌طرف، ویکی‌پدیا:اثبات‌پذیری و ویکی‌پدیا:تحقیق دست‌اول ممنوع.

تصمیم‌گیری در مورد نام نوشتار

عنوان نوشتارها بر پایهٔ آنچه در منابع معتبر فارسی برای اشاره به موضوع مقاله استفاده شده است گزیده می‌شوند. اغلب دو یا چند عنوان وجود دارد که می‌توان برای نوشتار برگزید؛ گزینش یکی از این عنوان‌ها بر پایهٔ اجماع خواهد بود. یک عنوان خوب در ویکی‌پدیا پنج مشخصهٔ زیر را داراست:

  • شناخت‌پذیر: نام یا توضیحی که احتمال بیشتری می‌رود توسط خوانندگان آشنا با موضوع (با این وجود نه لزوماً متخصصان) قابل بازشناسی باشد.
  • طبیعی: نامی که احتمال بیشتری می‌رود که خوانندگان به دنبال آن بگردند یا کاربران به صورت عادی برای پیوند دادن به مقاله به کار می‌گیرند. این نام معمولاً همان نامی‌ست که در زبان فارسی برای اشاره به موضوع بکار می‌رود.
  • دقیق: نامی که موضوع نوشتار را بدون ابهام مشخص می‌کند و آن را از موضوعات دیگر متمایز می‌کند (بخش دقت و ابهام‌زدایی را در پایین ببینید.).
  • موجز: نامی که طولانی‌تر از آنچه برای مشخص کردن موضوع و تمایز آن از موضوعات دیگر لازم است نباشد.
  • هماهنگ: نامی که هماهنگ با نوشتارهای مشابه باشد و شیوه‌ای مشابه را دنبال نماید. بسیاری از این الگوهای نام‌گذاری در جدول بالا آمده‌اند.

این معیارها را باید به عنوان هدف دید و نه قانون. برای بیشتر نوشتارها می‌توان در نگاه اول نامی ساده و مشخص یافت که تمام شرایط بالا را ارضاء نماید. در این صورت آنرا مستقیماً بعنوان نام برگزینید. با این وجود، گاه ممکن است این انتخاب روشن و آسان نباشد. ممکن است نیاز باشد به یک یا بیش از یکی از اهداف بالا وزن بیشتری داد. در این مواقع باید به اجماع رجوع کرد. مثلاً عنوان شناخت‌پذیر، طبیعی و موجز بریتانیا بر عنوان دقیق‌تر پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی برتری دارد (بخش از اسمی که از همه راحت‌تر تشخیص داده می‌شود استفاده کنید را در پایین ببینید).

هنگام نام‌گذاری نوشتاری در زمینه‌ای خاص یا در مواجهه با مشکلی مشخص غالباً اجماع‌های پیشینی وجود دارد که می‌تواند به عنوان سابقه مورد استفاده قرار گیرد. در صورتی اجماع قبلی‌ای موجود نباشد، نیاز به تبادل نظر کاربران وجود دارد و کاربران باید معیارهای بالا را در هنگام بحث در نظر داشته باشند. هنگام انتخاب نام باید بیشتر علایق خوانندگان را در نظر داشت تا ویرایشگران و همچنین مخاطبان عام تا متخصصین. هنگامی که مقاله نامی توصیفی می‌دارد، عنوان اتخاذ شده باید بی‌طرفانه بیان شود.

برای نوشتارهایی که با احتمال معقولی تحت عنوانی دیگر جستجو می‌شوند یا ممکن است به دو یا بیشتر از دو نام شناخته شوند (از قبیل نگارش‌های متفاوت یک نام یا عنوان‌های قدیمی) باید از تغییرمسیر استفاده کرد. مانند تغییرمسیر داود به داوود یا بردلی منینگ به چلسی منینگ. از سوی دیگر اگر یک نام می‌تواند به چند نوشتار اطلاق شود باید ابهام‌زدایی شود.

از اسمی که از همه راحت‌تر تشخیص داده می‌شود استفاده کنید

در ویکی‌پدیا عنوان یک نوشتار کلمه‌ای از زبان طبیعی یا اصطلاحی است که به موضوع نوشتار اشاره می‌کند. از اینرو عنوان نوشتار معمولاً نام شخص یا مکان یا هر چیزی‌ست که موضوع نوشتار است. با این وجود برخی موضوعات چند نام دارند و این ممکن است منشاء سردرگمی در این شود که کدامیک باید برای عنوان نوشتار استفاده شود. در ویکی‌پدیا غالباً ترجیح بر نام‌هایی‌ست که بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، آنهم از رهگذر رواج در اغلب منابع مستقل و معتبر فارسی. در این صورت است که معمولاً نام نوشتار بیشترین تطابق را با معیارهای پیش‌گفته پیدا می‌کند. وقتی نامی منفرد و روشن وجود ندارد که آشکارا پربسامدترین نام استفاده شده از سوی منابع باشد، ویرایشگران باید در مورد اینکه کدام نام با معیارها همخوانی بیشتری دارد به اجماع برسند.

ویکی‌پدیا لزوماً از نام "رسمی" موضوع برای نوشتار استفاده نمی‌کند. معمولاً ترجیح بر این است که از نامی استفاده شود که غالباً از سوی منابع معتبر فارسی‌زبان (همچنین منابع استفاده شده در خود نوشتار) بکار می‌رود. نباید از نام‌های مبهم یا غیردقیق استفاده کرد، حتی اگر در منابع معتبر به کار رفته باشند. بی‌طرفی را نیز باید در نظر گرفت. عنوان مقالات نباید زننده (مگر ناگزیر) یا از طرف دیگر فاخر (قلمبه‌سلمبه) باشد. وقتی نام‌های متعددی برای یک موضوع وجود دارد که همه نسبتاً رایج هستند و رایج‌ترین‌شان مشکلاتی دارد، منطقی است که یکی از موارد دیگر را انتخاب کنیم.

با وجود اینکه نام‌های رسمی، علمی، اصلی یا علایم تجاری معمولاً برای نوشتارها استفاده می‌شوند، عنوانی که غالباً از سوی منابع معتبر استفاده می‌شوند ترجیح دارد. دانشنامه‌های دیگر جزو منابعی محسوب می‌شوند که می‌توانند در تصمیم‌گیری اینکه کدام نام‌ها دانشنامه‌ای هستند یا رواج بیشتری دارند کمک باشند.

تغییر نام

میانبر سیاست:

گاهی سوژهٔ مقاله دچار تغییر نام می‌شود. در این صورت وپ:رواج همچنان معتبر است، ولی به منابعی که پس از اعلام تغییر نام نوشته شده باشند وزن اضافه اختصاص می‌دهیم. اگر منابع نوشته شده پس از تغییر به طور معمول از نام جدید استفاده کنند، ویکی‌پدیا باید از آن رویه پیروی کرده و عناوین مرتبط را تغییر دهد تا با نام جدید جور باشند. از طرف دیگر، اگر منابع نوشته شده پس از تغییر نام همچنان از نام قبلی استفاده کنند، ویکی‌پدیا نیز طبق وپ:رواج باید همچنان چنان کند.

ویکی‌پدیا گوی بلورین نیست. ما نمی‌دانیم در آینده چه الفاظ یا کلماتی استفاده خواهند شد، و تنها از چیزی مطلعیم که مورد استفاده قرار گرفته و می‌گیرد، و بدین ترتیب برای خوانندگانمان آشناست. به هر روی، می‌توان از عقل سلیم استفاده کرد- اگر سوژهٔ مقاله‌ای نامش را عوض می‌کند، منطقی‌ست از زمان عوض شدن استفاده از نام جدید را بر اساس منابع معتبر در نظر گرفت. این مسئله برای نامهایی که به عنوان بخشی از عناوین توصیفی مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز صدق می‌کند.

فارسی‌سازی اسامی خارجی یا وام‌واژه‌ها

برای اطلاع از قواعد نامگذاری مقاله‌ها زمانی که یک از گزینه‌ها نامی خارجی یا وام‌واژه است، ویکی‌پدیا:قواعد نام‌گذاری (فارسی‌سازی اسامی خارجی) را ببینید.

دیدگاه بی‌طرف در نام‌گذاری

گاه بر سر تطابق عنوان یک نوشتار با سیاست دیدگاه بی‌طرف ویکی‌پدیا اختلاف نظر پیش می‌آید. به نتیجه رسیدن این موضوع بستگی به این پیدا می‌کند که عنوان نوشتار نامی برآمده از منابع معتبر باشد یا عنوانی تشریحی که توسط کاربران ویکی‌پدیا ساخته شده است.

نام غیربی‌طرف، اما رایج

وقتی موضوع یک نوشتار در منابع معتبر فارسی غالباً با یک عنوان رایج منفرد مورد اشاره قرار گیرد، ویکی‌پدیا معمولاً بر اساس منابع عمل می‌کند و این نام را به عنوان عنوان نوشتار برمی‌گزیند (و خب البته با رعایت دیگر معیارهای نام‌گذاری). گاه این نام رایج شامل کلمات غیربی‌طرفی می‌شود که بطور معمول در ویکی‌پدیا از آن اجتناب می‌شود. در اینگونه موارد رواج آن نام یا اینکه یک توضیح به شکل مؤثری تبدیل به نامی مناسب شده است (و آن نام مناسب تبدیل به عبارتی معمول برای آن موضوع شده است)، عموماً بر این نگرانی که ویکی‌پدیا جانب یک طرف را گرفته است غلبه می‌کند.

شرایط مهمی که ویکی‌پدیا تحت آن غالباً از انتخاب یک نام رایج به دلیل عدم بی‌طرفی خودداری می‌کند از این قرار است:

  1. تکیه‌کلام‌های روز نام‌های خودمانی که بعید به نظر می‌رسد که سال‌ها بعد همچنان به موضوع مربوط باشند یا بدین صورت بیاد آورده شود.
  2. اصطلاح‌هایی که جایگزین‌های دانشنامه‌ای‌شان بسیار به ذهن نزدیک‌تر است.

عنوان نوشتارها و تغییرمسیرها باید آن چیزی باشند که خوانندگان به عنوان اولین انتخاب تایپ می‌کنند، البته در توازن با آنچه خوانندگان انتظار دارند به آن برسند.

عنوان‌های توضیحی بی‌قضاوت

در برخی شرایط یک عنوان تشریحی (مانند جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار) بهترین گزینه برای عنوان نوشتار است. این عناوین مشخصاً برای نوشتارها ساخته می‌شوند و باید نمایانگر دیدگاه بی‌طرف باشند، نه دیدگاه ویرایشگران. از انتخاب عنوان‌های قضاوت‌آمیز و غیربی‌طرف اجتناب کنید. مثلاً اتهام بار منفی دارد و نباید در یک عنوان تشریحی استفاده شود (استثناء: نوشتارهایی که موضوعش یک اتهام واقعی بر مبنای قانون است که در منابع به همین شکل مورد بحث قرار گرفته، حتی اگر هنوز در دادگاه به اثبات نرسیده است. چنین مواردی را می‌شود اتهام نامید).

با این وجود، عنوان‌های غیربی‌طرف اما رایج می‌توانند در یک عنوان تشریحی استفاده شوند. حتی عنوان‌های تشریحی باید بر مبنای منابع باشند، و در نتیجه کلمات یا عباراتی را بکار می‌گیرند که معمولاً در منابع استفاده می‌شوند.

قواعد اختصاصی نام‌گذاری

ویکی‌پدیا قواعد نام‌گذاری بسیاری برای برای زمینه‌های خاص دارد که در جدول بالای این صفحه آمده‌اند. در موارد نادری این رهنمودها عنوانی پیشنهاد می‌دهند که دقیقاً با نام رایج مطابقت ندارد (مانند مقاله‌های پزشکی). استفاده از نام‌های تخصصی غالباً بحث‌برانگیز است و باید تعدیل شود، مگر اینکه نام تخصصی مزایای روشنی نسبت به نام رایج داشته باشد. در این صورت، نام رایج باید در زمینهٔ موضوع نوشتار طبیعی و رایج قلمداد شود. در غیر این صورت، باید به اصول نام‌گذاری نوشتارها در ویکی‌پدیا وفادار ماند.

دقت و ابهام‌زدایی

دقت

معمولاً عنوان نوشتار باید به اندازهٔ کافی دقیق باشد تا بتواند موضوع نوشتار را بدون هیچ ابهامی مشخص کند، اما نه بیش از حد لزوم دقیق. مثلاً «باقرخان سالار ملی مبارز مشروطه» بیش از حد لزوم دقیق است، چرا که باقرخان به اندازه‌ای که به همان موضوع اشاره کند دقیق است. از سوی دیگر خیابانی برای اشاره به شیخ محمد خیابانی دقت کافی ندارد.

ابهام‌زدایی

این بخش باید در کنار ویکی‌پدیا:ابهام‌زدایی مورد توجه قرار گیرد.

این امکان همیشه وجود ندارد که دقیقاً از عنوانی که می‌خواهیم برای یک نوشتار استفاده کنیم، چرا که آن عنوان ممکن است معانی دیگری داشته باشد و در نتیجه پیشتر برای نوشتار دیگری استفاده شده باشد. بر اساس معیار دقت که این بالا به آن اشاره شد، وقتی عنوان جزئی‌تری برای تمایز یک نوشتار از دیگر نوشتارها مورد نیاز است، تنها در حد نیاز از جزئیات اضافه استفاده کنید. مثلاً هایکو (خواننده) دارای دقت کافی برای تمایز این عنوان از هایکو و هایکو (سیستم‌عامل) است و نیازی به عنوانی مثل «هایکو (خواننده ارمنی)» نیست. این قضیه گاه به درجه‌ای قابل قبول از ناهماهنگی منجر می‌شود، مانند شاه لیر (فیلم ۱۹۷۱ بریتانیا) و شاه لیر (فیلم ۱۹۷۱ شوروی) که به دلیل هم‌سال بودن نام کشور را با خود دارند در صورتی که عنوان‌های شاه لیر (فیلم ۱۹۹۹) یا شاه لیر (فیلم ۱۹۸۷) نه.

به عنوان یک قاعدهٔ کلی وقتی عنوان مطلوب یک نوشتار بتواند به موضوعات دارای نوشتار دیگری در ویکی‌پدیا نیز اشاره کند:

  • اگر موضوعِ نوشتار کاربردِ اصلیِ عنوانِ دارایِ ابهام است، آنگاه این عنوان می‌تواند بی هیچ تغییری به این موضوع تعلق گیرد.
  • اگر موضوعِ نوشتار
تبلیغات