شهرستان گناباد

شهرستان گناباد
اطلاعات کلی
کشور ایران
استان خراسان رضوی
مرکز گناباد
نام‌های پیشین جنابذ، کنابد،ینابد. گناپا
سال شهرستان شدن ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۸۰٬۷۸۳ نفر
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت ۹۰۲، ۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۱۰۵ متر
داده‌های دیگر
فرماندار محمدعلی نبی پور
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۱
شهرها
گناباد، کاخک، بیدخت
تعداد بخش‌ها
مرکزی، کاخک

شهرستان گُناباد جنوبی‌ترین شهرستان استان خراسان رضوی ایران است.

مرکز این شهرستان، شهر گناباد است. شهرستان گناباد بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، تا قبل از جدا شدن بخش بجستان، بیش از ۱۱۰٬۰۰۰ نفر جمعیت داشته است. بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰، این شهرستان ۸۰٬۷۸۳ نفر جمعیت دارد و دارای ۲ بخش و ۴ دهستان است.

جغرافیا و آب و هوای شهرستان گناباد

شهرستان گناباد، جنوبی‌ترین شهرستان استان خراسان رضوی است. این شهرستان در طول شرقی ۴۶–۵۷ تا ۲۷–۵۹ و عرض شمالی ۰۳–۳۴ تا ۵۴–۳۴ قرار دارد.

مساحت این شهرستان تا قبل از جدا شدن بجستان، ۹٬۵۸۴ کیلومتر مربع است اما در حال حاضر ۹۰۲، ۵ کیلومتر مربع است.

شهرستان گناباد به دلیل واقع شدن در مسیر ارتباطی خراسان رضوی با خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان دارای اهمیت خاصی است. گناباد از سه منطقه جغرافیایی براکوه و منطقه دشت گنابادو پسکلوت تشکیل شده منطقه براکوه دارای آب و هوای کوهستانی زمستان های سرد و تابستان ملایم است. شهر گناباد، در فلات براکوه قرار دارداین شهر بر روی دشت هموار قرار داشته و با رشته کوه براکوه 24 کیلومتر فاصله داردبلند ترین قله براکوه کوه تیرمهی یا کوه زیبد نام دارد شهر گناباد در منطقه دارای اقلیم خشک و نیمه صحرایی حاشیه کویر قرار دارد. شهر گناباد تابستان های گرمتری نسبت به براکوه دارد و هوای آن مشابه پسکلوت می باشد.

. شهر گناباد به با بسیاری از روستاهای پیرامون خود همچون مِند، خیبری، دلویی، بیلُند، بهاباد و حتی شهر بیدخت و شوراب در هم تنیده شده است و این نواحی نیز تحت پوشش سازمان تاکسی رانی شهرداری گناباد قرار دارند. شهر گنابد در دشت و فلات سیاه کوه و یا رشته کوه قهستان واقع شده است.رشته کوه قهستان در منطقه گناباد بیشتر به براکوه و سیاه کوه و کوه زیبد معروف است.قنات های گناباد همگی از دامنه براکوه ریشه می گیرد براکوه تمامی دهستان زیبد و بخش کاخک را در برمی گیرد که آب و هوای کوهستانی و سرد دارد و از دشت یا فلات گناباد سردتر است.

تقسیمات کشوری

در سال ۱۳۱۶ و بر اساس قانون تقسیمات کشوری مجلس شورای ملی، گناباد یکی از ۴۹ شهرستان ایران و یکی از ۷ شهرستان خراسان بزرگ بوده است. در حال حاضر، تقسیمات کشوری شهرستان گناباد به صورت زیر می‌باشد:

شهرها: بیدخت و گناباد

جمعیت

روند تغییرات توزیع جمعیت در شهرستان گناباد به شکل متقارن بوده به گونه‌ای که روند رشد و کاهش توزیع جمعیت در سکونت گاه‌های شهری و روستایی تقریباً مشابه بوده‌است. طی سالیان متمادی، در سال‌های اخیر برای اولین بار نرخ شهرنشینی در شهرستان گناباد از نرخ روستانشینی آن پیشی گرفته است. در مجموع طی سال‌های مورد بررسی همواره نرخ روستانشینی با کاهش و شهرنشینی با افزایش مواجه بوده‌است.

این شهرستان بنا بر سرشماری سال ۱۳۹۰، از نظر جمعیت در رتبه ۲۱۷ کشوری و ۱۱ استانی قرار دارد.

نرخ با سوادی این شهرستان ۸۵/۲۷٪ می‌باشد.

هرم جمعیتی شهرستان گناباد در سال ۱۳۹۰
مردان سن زنان
۶  ۱۱۰–۱۰۰  ۴
۱۹  ۹۹–۹۵  ۱۹
۸۵  ۹۴–۹۰  ۸۳
۴۵۴  ۸۹–۸۵  ۳۳۶
۵۰۵  ۸۴–۸۰  ۴۸۱
۹۸۹  ۷۵–۷۹  ۱٬۰۲۹
۸۲۵  ۷۰–۷۴  ۹۶۱
۸۹۵  ۶۵–۶۹  ۱٬۱۹۲
۸۵۳  ۶۰–۶۴  ۱٬۱۲۸
۱٬۳۸۱  ۵۵–۵۹  ۱٬۵۵۴
۱٬۸۵۷  ۵۰–۵۴  ۱٬۹۳۰
۲٬۰۸۵  ۴۵–۴۹  ۱٬۹۵۸
۲٬۶۳۱  ۴۰–۴۴  ۲٬۶۳۴
۲٬۹۹۵  ۳۵–۳۹  ۲٬۷۷۵
۳٬۲۵۰  ۳۰–۳۴  ۳٬۳۱۷
۴٬۰۹۹  ۲۵–۲۹  ۳٬۸۶۹
۴٬۰۳۳  ۲۰–۲۴  ۳٬۸۹۵
۳٬۴۸۳  ۱۵–۱۹  ۳٬۳۸۲
۳٬۳۷۲  ۱۰–۱۴  ۳٬۱۶۴
۳٬۳۶۵  ۵–۹  ۳٬۱۸۸
۳٬۴۰۹  ۰–۴  ۳٬۲۸۹

صنعت

از مهم‌ترین صنایع فعال شهرستان گناباد که سهم به سزایی در رشد صنعت و اشتغال جوانان این شهرستان ایفا نموده اند می توان به شرکت فرآورده های دیرگداز ایران(1364)، شرکت صنایع چینی تقدیس(1384) و شرکت تولیدی الیاف سیمرغ(1387) که هر سه در شهرک صنعتی گناباد واقع شده اند اشاره نمود. هم چنین صنایع تبدیلی و غذایی نگین گل شرق در زمینه تولید آرد والسی از سالیان دور جایگاه ویژه ای در صنعت شهرستان داشته است. علاوه بر این ها وجود پتانسیل های بیشمار معدنی به گسترش کارخانجات متعدد سنگ و مصالح ساختمانی در شهرک صنعتی انجامیده و نیز به دلیل تعداد فراوان دامداری ها و مرغداری ها شاهد کارحانجات خوراک دام و طیور و نیز صنایع لبنی و غذایی در شهرستان گناباد می باشیم.

شهرک‌ها و ناحیه‌های صنعتی

  • شهرک صنعتی گناباد

از شهرک‌های مصوب سال ۱۳۶۸ هیئت محترم وزیران به مساحت ۹۳ هکتار و در کیلومتر ۵ جاده گناباد - مشهد واقع شده است. در این شهرک تعداد ۶۱ فقره قرارداد در زمینه‌های مختلف کانی غیر فلزی ، شیمیایی ، برق والکترونیک ،غذایی منعقد گردیده است که از این تعداد ۲۵ واحد به بهره برداری رسیده و ۶ واحد در حال ساخت وساز می‌باشد که از مهم‌ترین واحد‌های فعال می‌توان به شرکت فرآورده های دیرگداز ایران، شرکت صنایع چینی تقدیس، شرکت تولیدی الیاف سیمرغ، شرکت طوس خاک، کاشی سنگ امید، مروارید وش و... نام برد.

امکانات شهرک: داشتن سند تفکیکی برای تمام قطعات ،۲ حلقه چاه، اجرای شبکه آب شرب و اجرای شبکه داخلی آب شرب شهرک، کابل ۲۰۰ زوج تلفن، آنتن(BTS)، فضای سبز مناسب، ساختمان اداری، اجرای شبکه ۲۰۰ کیلو ولت و روشنایی معابر و بلوار اصلی شهرک، آسفالت معابر اصلی وفرعی شهرک، شبکه گاز داخلی شهرک

  • ناحیه صنعتی کوثر

در کیلومتر ۹ جاده گناباد - روشناوند و به مساحت ۱۶۴ هکتار واقع شده که در حال حاضر ۱۵ واحد کوره آجر پزی در آن مشغول به فعالیت بوده واز نواحی صنعتی روستایی جهاد کشاورزی می‌باشد که در خرداد ماه ۱۳۸۴ به شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی منتقل گردیده است وطرح توسعه آن به مساحت ۱۲۴ هکتار نیز طراحی شده است.

  • ناحیه صنعتی کاخک

در کیلومتر ۱۵ جاده گناباد به کاخک به مساحت ۹۵ هکتار واقع شده واز سال ۱۳۸۶ عملیات اجرایی آن آغاز ودر فاز اول ۵۰ هکتار آن در بلوک‌های مختلف و بیشتر با گرایش صنایع غذایی راه اندازی گردیده است.

زبان، فرهنگ، آداب و رسوم

زبان

مردم شهرستان گناباد به زبان فارسی و با لهجه جنوب خراسانی که نزدیک به فارسی دری می‌باشد صحبت می‌کنند.

فرهنگ

سرود ملی شهرستان گناباد توسط ذبیح‌الله صابری (شاعر گنابادی) سروده شد.

آداب و رسوم

حمل و نقل و ارتباطات

شهرستان گناباد در مسیر کریدور شمال به جنوب (جاده سنتو) واقع شده است. همچنین این شهرستان در مسیر پیشنهادی راه آهن در حال احداث مشهد به زاهدان واقع شده است. فرودگاه گناباد نیز در حال راه‌اندازی است.

مشاهیر شهرستان گناباد

آثار باستانی شهرستان گناباد

۱۳۱ اثر از آثار تاریخی شهرستان گناباد در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و ۸۰ اثر دیگر نیز برای ثبت شناسایی شده است. از مهم‌ترین این آثار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مقبره امام زاده سلطان محمد عابد

دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه

در شهرستان گناباد مراکز آموزش عالی زیر وجود دارد:

هتل‌ها و اماکن اقامتی

هتل پاسارگاد گناباد و مهمان سرای جهانگردی بیدخت، از جمله اماکن اقامتی شهرستان گناباد هستند.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «تاریخچه شهرستان گناباد». اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گناباد. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰، جمعیت و خانواد تا سطح آبادی»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران. 
  4. «دوازده رخ زیبد». مجله دریای پارس. بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۶. 
  5. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در آبان ۱۳۸۹. 
  6. «شهرک
تبلیغات