سده ۲۰ (میلادی)

سده‌ها: سده ۱۹ - سده ۲۰ - سده ۲۱
دهه‌ها: ۱۹۰۰ ۱۹۱۰ ۱۹۲۰ ۱۹۳۰ ۱۹۴۰ ۱۹۵۰ ۱۹۶۰ ۱۹۶۰ ۱۹۷۰ ۱۹۸۰ ۱۹۹۰

سدهٔ ۲۰ میلادی از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۰ در گاه‌شماری میلادی است. این دوره برابر با سال‌های بین ۱۲۷۹ تا ۱۳۷۹ در گاه‌شماری هجری خورشیدی است.

در اصطلاح عوام آن را از سال ۱۹۰۰ تا ۱۹۹۹ می‌دانند. استدلال‌های زیادی برای تصدیق برداشت عامیانه از این اصطلاح آورده شده‌است. استفان جی گولد بر این باور است که دههٔ اول سده، ۹ سال دارد. عده‌ای نیز بر این باورند که سیستم سالشماری نجومی دارای سالی به نام صفر است که معمولاً آن را به نام ۱ سال قبل از میلاد می‌شناسند. سازمان بین‌المللی استانداردسازی در سال ۲۰۰۰ استانداردی به نام ایزو ۸۶۰۱ را برای استفاده از سیستم سال‌شماری نجومی معرفی کرد. این استاندارد نظر کسانی را که معتقد بودند سدهٔ جدید چند ماه زودتر آغاز شده تصدیق می‌کرد. ضمناً تقریباً همیشه دهه‌ها با سال «۰» آغاز می‌شوند، در نتیجه همانگونه نیز نامگذاری می‌شوند (۱۹۶۰).

این اصطلاح همچنین برای دوره‌هایی که روی تقویم با هم برخورد دارند نیز استفاده می‌شود که از این میان می‌توان سدهٔ بیستم کوتاه را نام برد که طبق آن سدهٔ بیستم به سال‌های بین ۱۹۱۴ تا ۱۹۸۹ اطلاق می‌شود. در نتیجه دوران پیش از جنگ جهانی اول به سدهٔ ۱۹ و سال‌های دههٔ ۱۹۹۰ جزو سدهٔ ۲۱ تلقی می‌شوند.

این نکته به درستی قابل درک است که بخشی از سال‌های ابتدایی سدهٔ بیستم پیش از جنگ جهانی اول از دیدگاه فرهنگی و پیشرفت فناوری جزو سدهٔ ۱۹ به شمار می‌آید. همچنین بسیاری بر این باورند که دههٔ ۱۹۹۰ به دلیل رخ دادن وقایعی (نظیر ظهور اینترنت) جزو سدهٔ ۲۱ به حساب می‌آید.

از موفقیت‌های بشر در قرن بیستم سفر به فضا و ارسال ماهواره‌های تحقیقاتی است. تصاویر زمین که توسط ماهواره‌ها تهیه شده، شناخت انسان از زمین را افزایش داده است. این تصاویر نشان می‌دهد که بخش اعظم کره زمین پوشیده از آب است.

دورنما

در سدهٔ بیستم میلادی تغییرات قابل توجهی در شیوهٔ زندگی مردم به وجود آمد. این تغییرات در نتیجهٔ پیشرفت‌ها و نوآوری‌های فنّی، پزشکی، اجتماعی، نظری و سیاسی بود. اصطلاحاتی چون ایدئولوژی، جنگ جهانی، قتل‌عام و جنگ هسته‌ای وارد واژه‌های روزمرهٔ مردم شدند و تأثیرات زیادی روی زندگی آنها گذاشتند. جنگ‌ها به مقیاس‌ها و درجه‌های بی‌سابقه‌ای از پیچیدگی رسیدند. تنها در جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵-۱۹۳۹) حدود ۵۷ میلیون نفر کشته شدند که یکی از دلایل مرگشان پیشرفت در تولید سلاح‌ها بود. روند مکانیزه‌سازی کالاها و خدمات و شبکه‌های ارتباطی که از سدهٔ نوزدهم آغاز شده بود با سرعت بیشتری در سدهٔ بیستم ادامه یافت. در این سده به جای ترور و هرج و مرج شاهد تلاش‌های زیادی برای استقرار صلح بودیم. جان اف کندی، ۳۵امین رئیس‌جمهور آمریکا زمانی گفت:

ما به دنبال چه نوع صلحی هستیم؟ من راجع به صلحی حقیقی صحبت می‌کنم، صلحی که زمین را مکانی ارزشمند برای زیستن می‌سازد. نه فقط برای زمان ما، بلکه برای همهٔ زمان‌ها. مشکلات ما را انسان‌ها ساخته‌اند، پس توسط انسان‌ها نیز باید حل شوند. به عنوان آخرین سخن باید بگویم که کم‌ترین پیوند ما این است که روی یک سیاره زندگی می‌کنیم، از یک هوا نفس می‌کشیم، نگران آیندهٔ کودکانمان هستیم و همه روزی خواهیم مرد.

تقریباً همهٔ شئون زندگی در اکثر جوامع به طور اساسی تغییر پیدا کرد و افراد برای نخستین بار توانستند فارغ از سابقه و طبقهٔ اجتماعی بر تاریخ تأثیرگذار باشند. به جرأت می‌توان گفت که سدهٔ بیستم آنچنان چهرهٔ زمین را دگرگون ساخت که با هیچ سدهٔ دیگری قابل مقایسه نیست.

اکتشافات علمی مانند فرضیهٔ نسبیت و مکانیک کوانتوم جهان‌بینی دانشمندان را به طور اساسی تغییر داد و باعث شد تا آنها دریابند که جهان ما بسیار پیچیده‌تر از آن است که فکر می‌کردند. این امر همچنین موجب آن شد که در ابتدای سدهٔ بعد، امیدها برای تکمیل آخرین جزئیات باقی‌ماندهٔ علوم بالا بروند.

برای کسب دورنمایی بهتر از رویدادهای تاریخی این سده به مقالهٔ مروری بر سدهٔ ۲۰ مراجعه کنید.

گاهی اوقات سدهٔ بیستم را چه در داخل و چه در خارج از ایالات متحده، سدهٔ آمریکا می‌خوانند که البته بسیاری نیز با این اصطلاح مخالف هستند.

پیشرفت‌های مهم، رویدادها و دستاوردها

مهم‌ترین رویدادها:

۱۸۹۳: اعطای حق رای به زنان در زلاندنو

۱۹۰۳: اختراع هواپیما توسط برادران رایت

۱۹۱۴–۱۸: جنگ جهانی اول

۱۹۱۵: ۲۴آوریل، سالروز اولین نسل‌کشی سده بیستم نسل‌کشی ارمنی‌ها

۱۹۱۷: انقلاب اکتبر (انقلاب بلشویکی روسیه)

۱۹۲۲: تشکیل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی

۱۹۲۹–۳۳: رکود بزرگ اقتصادی و بیکاری

۱۹۳۸: اتم شکافته شد

۱۹۳۹–۴۵: جنگ جهانی دوم کشتار بی رحمانه انسانها

  • ۱۹۴۵ (ششم اوت): استفاده از بمب هسته‌ای در جنگ برای نخستین بار

۱۹۴۵: تأسیس سازمان ملل

۱۹۴۸: اعلامیه جهانی حقوق بشر

۱۹۴۷–۹۱: جنگ سرد

۱۹۴۸- اکنون: مناقشات اعراب و اسرائیل در خاورمیانه

۱۹۵۵–۷۵: جنگ ویتنام

۱۹۶۱: نخستین پرواز فضایی انسان (یوری گاگارین)

۱۹۶۹: فرود نخستین ادم بر روی ماه (نیل آرمسترانگ)

۱۹۹۱: فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

علم و فناوری

نیروی فیوزن به طور گسترده‌ای مورد مطالعه قرار گرفت اما در پایان سده به صورت یک فناوری آزمایشی باقی‌ماند.

جنگ‌ها و سیاست‌ها

فرهنگ و سرگرمی

  • فیلم‌ها، موسیقی و رسانه‌ها تأثیر شدیدی روی سبک و شیوهٔ زندگی مردم گذاشت. به دلیل اینکه بسیاری از فیلم‌ها و موسیقی‌ها در ایالات متحد آمریکا تولید می‌شوند، فرهنگ آمریکایی نیز به سرعت در جهان پخش شد.
  • زنان با کسب حقوق سیاسی در آمریکا و اروپا در نیمهٔ اول این سده و ظهور شیوه‌های نوین جلوگیری از بارداری توانستند استقلال بیشتری کسب کنند.
  • در آمریکا سبک‌های راک اند رول و جاز در موسیقی به وجود آمدند و به زودی تبدیل به عمده‌ترین نوع موسیقی مورد علاقهٔ آمریکایی‌ها و سپس مردم جهان شدند. گروه موسیقی بیتلز که در دههٔ ۱۹۶۰ در انگلستان شکل گرفت تبدیل به یکی از موفق‌ترین گروه‌های موسیقی تاریخ شد. همچنین با ظهور مایکل جکسون تحول عظیمی در موسیقی پاپ به وجود آمد که پرفروشترین آلبوم‌های موسیقی جهان حاصل همین تحول عظیم بود.
  • هنر مدرن سبک‌های جدیدی همچون اکسپرسیونیسم، کوبیسم و سوررئالیسم را به وجود آورد.
  • حمل و نقل توسط اتوموبیل در نیمهٔ سدهٔ بیستم برای طبقات متوسط غربی میسر و آسان شد. این امر همچنان در حال پیشرفت در جهان است. طراحی شهرها در اکثر کشورهای غربی به شکلی بود که اتوموبیل‌ها را مرکز توجه قرار می‌داد. اتوموبیل تبدیل به نماد جوامع مدرن شد.
  • ورزش تبدیل به بخش مهمی از جامعه شد، به طوری که دیگر مخصوص طبقات خاص نبود. بعدها تماشای ورزش از تلویزیون نیز تبدیل به فعالیت همه‌گیری شد.

بیماری‌ها و داروها

منابع طبیعی و طبیعت

شخصیت‌های مهم

رهبران جهان

آسیا

خاورمیانه

تبلیغات